NATUURHISTORISCH GENOOTSCHAP IN LIMBURG

1 INLEIDING

In Limburg bestaat er sinds 1910 een vereniging voor natuurstudie en veldonderzoek: het Natuurhistorisch Genootschap in Limburg (NHGL). Deze particuliere organisatie stelt zich ten doel de bevordering van veldbiologisch onderzoek en natuurstudie. Hiervoor worden tal van activiteiten georganiseerd zoals het geven van lezingen, het organiseren van excursies en het uitvoeren van onderzoeksprojecten. Deze activiteiten hebben hoofdzakelijk het karakter van groepsgewijze dan wel individuele inventarisaties in het veld, waarbij kennis met anderen wordt gedeeld. Dit onderzoek wordt in hoofdzaak uitgevoerd door vele vrijwilligers die zich aangesloten hebben bij de vereniging. Het Natuurhistorisch Genootschap stelt zich ten doel deze vrijwilligers actief te houden door het uitgeven van verenigingsbladen, het houden van lezingen en contactdagen en het organiseren van terreinexcursies. De vergaarde kennis wordt aan een breder publiek toegankelijk gemaakt via het uitgeven van verenigingsbladen en publicaties, en de verzamelde gegevens worden centraal in een databank opgeslagen.

Naast de eigen inkomsten uit contributies, giften en projecten wordt als aanvulling op de exploitatiebegroting een subsidie verkregen van de Provincie Limburg. De provincie stelt deze beschikbaar voor activiteiten van het Natuurhistorisch Genootschap. Hiermee worden specifiek de volgende activiteiten uitgevoerd: het uitgeven van een maandblad, het organiseren van een contactdag en het faciliteren van de vrijwilligers door een eigen ondersteund bureau. Dit jaarverslag geeft inzicht in de activiteiten die zijn uitgevoerd en de resultaten die zijn behaald in 2009.

2 LEDEN EN BESTUUR

Het aantal leden schommelt de afgelopen jaren enigszins, maar gedurende 2009 werd weer een lichte stijging doorgemaakt. Aan het einde van het jaar waren er 1226 leden (inclusief instellingen en koopabonnementen), verdeeld over vijf verschillende categorieën.

Bij het Natuurhistorisch Genootschap wordt ook een groeiend aantal 65+ leden geregistreerd. Dit terwijl het aantal jeugdleden terug liep en het aantal reguliere leden iets terugliep. Aan bedrijven en organisaties wordt een beperkt verhoogde contributie berekend, deze bleef op gelijk niveau.

Naast de onderstaande ledenaantallen zijn er tien ereleden, één bijzonder lid en één lid van verdienste. Aan verschillende relaties of gastsprekers werd als blijk van waardering een gratis lidmaatschap voor een jaar aangeboden. Het onderstaande overzicht geeft de verdeling van het aantal betalende leden over de onderscheiden categorieën weer.

Categorie Aantal per31-12-09 Aantal per 31-12-08 Aantal per 31-12-07 Aantal per 31-12-06 Aantal per 31-12-05 Aantal per 31-12-04 Aantal per 31-12-03 Aantal per 31-12-02
jeugd en student-leden 7 11 11 30 28 37 38 62
65+ leden 288 277 268 228 222 217 199 191
gewone leden 869 928 899 982 932 950 951 1064
instellingen 52 52 48 40 37 37 38 41
abonnementen 10 12

totaal geregistreerde leden 1226 1280 1226 1280 1219 1241 1226 1358

De ledenadministratie wordt door vrijwilligers beheerd. In 2009 nam Okjen Weinreich dit weer voor haar rekening. Gedurende één dagdeel per week werden door haar alle ledentransacties bijgehouden, grotendeels met behulp van een geautomatiseerd systeem.
In 2009 vond binnen het Dagelijks Bestuur een tweetal belangrijke wisselingen plaats. Frans Coolen nam afscheid als voorzitter, daarnaast gaf de penningmeester Leo Hobus ook aan te moeten stoppen met zijn werkzaamheden. Vanuit het Dagelijks Bestuur werd de plaatsvervangend secretaris voorgedragen als nieuwe voorzitter. Harry Tolkamp werd in het voorjaar tijdens de ALV als nieuwe voorzitter aangesteld. Tijdens de voorjaarsvergadering werd eveneens een nieuwe penningmeester aangesteld in de persoon van Linda Horst. Het Algemeen Bestuur werd uitgebreid, Stef Keulen stelde zich verkiesbaar. Joep Orbons, als vertegenwoordiger van de Van Schaïk stichting gaf zijn functie aan het einde van het jaar op.

Per 31 december 2009 was de samenstelling van het bestuur als volgt.

Harry Tolkamp voorzitter
Denis Frissen secretaris
Linda Horst penningmeester
Rob Geraeds ondervoorzitter

Marian Baars lid algemeen bestuur
Jan Hermans lid algemeen bestuur
Wouter Jansen lid algemeen bestuur
Hans de Mars lid algemeen bestuur
Arjan Ovaa lid algemeen bestuur
Raymond Pahlplatz lid algemeen bestuur
Nicole Reneerkens lid algemeen bestuur
Joof Teeuwen lid algemeen bestuur
Stef Keulen lid algemeen bestuur

3 ACTIVITEITEN VAN STUDIEGROEPEN EN KRINGEN

Binnen het NHGL waren eind 2009 15 Studiegroepen en vijf Kringen actief. Leden profiteren hiermee zowel van de thematische georganiseerde Studiegroepen als van de regionaal opererende Kringen. De activiteiten van de Kringen en de Studiegroepen zijn voor alle geïnteresseerden (ook niet-leden) toegankelijk. Met wisselende intensiteit werden velerlei veldbiologische inventarisaties, onderzoeksprojecten, werkdagen, cursussen, excursies en lezingen georganiseerd.

Kring of Studiegroep 2009aantal activiteiten 2009gemiddeld aantal deelnemers 2008aantal activiteiten 2008gemiddeld aantal deelnemers 2007aantal activiteiten 2007gemiddeld aantal deelnemers 2006aantalactiviteiten 2006 gemiddeldaantal deelnemers 2005aantalactiv. 2005gemid. aantal deelnmrs
Herpetologische studiegroep 6 16 5 14 6 12-3 5 10
Plantenstudiegroep 49 12 72 29 69 32 60 3-48 85 10
Studiegroep Onderaardse Kalksteengroeves 5 40 5 40 5 40 5 40
Vlinderstudiegroep 10 9 10 8 10 9 9 8 10 6
Zoogdierenwerkgroep 6 15 8 15 12 10 12 10
Paddestoelenstudiegroep 30 6 30 8 30 10 30 12
Vissenwerkgroep 6 12 5 13 1 6 0 0
Sprinkhanenstudiegroep 6 10 6 8 1 10 3 5
Vogelstudiegroep 2 76 2 70 2 65 2 80
Mossenstudiegroep 35 3 42 3 36 3 40 3
Werkgroep Driestruik 12 6 12 4 12 5 5 6
Libellenstudiegroep 2 4 3 3 3 5 3 10
Mollusken Studiegroep Limburg 17 4 10 3 10 3 10 4
Fotostudiegroep 4 5 6 8 9 8 4 20
Watzitdaar.nl 0 0 0 0 0 0 8 5 - -
Plantenstudiegroep Weert -- -- -- -- -- --
Kring Maastricht 10 20 10 21 8 12 9 15
Kring Heerlen 15 11-36 13 26 13 11-42 15 27
Kring Venlo 22 10 25 9 37 11 24 11
Kring Roermond 5 40 6 25 4 20 3 35
Kring Venray 6 18 7 20 6 15 8 18
Bij twee getallen duiden deze op respectievelijk excursies en lezingen.

Onderstaand volgt een, niet uitputtende, opsomming van de meest in het oog springende activiteiten.

Door de Herpetologische studiegroep werd teruggekeken op het 30-jarig bestaan van de studiegroep. Tijdens een najaarssymposium werd op feestelijke wijze de nieuwe atlas “Herpetofauna van Limburg” gepresenteerd waarin teruggeblikt wordt op langjarig onderzoek door vele honderden vrijwilligers.

De Vlinderstudiegroep (her-)ontdekte het Kaasjeskruiddikkopje in graslanden bij Maastricht. Na 53 jaar dook er weer een beestje op in Nederland. Het nieuw gestarte project Nachtvlindermonitoring Limburg leverde op verschillende locaties waarnemingen van nieuwe soorten voor Nederland op.

Het jaarlijks vast terugkerende Genootschapsweekend werd deze keer georganiseerd in de kop van Noord Limburg. Het Genootschap is er veel aan gelegen om in deze regio een nieuwe Kring op te richten. Met het organiseren van het Genootschapsweekend in deze regio werd invulling gegeven aan meer naamsbekendheid in de regio.

De Plantenstudiegroep vierde haar 30 jarig jubileum met een excursie in Meers en een bezoek aan het streekmuseum Schippersbeurs in Elsloo. De tweede Euregionale botanische bijeenkomst stond deze keer in het teken van het voorjaarsbos in Zuid-Limburg, hierbij werd met name gediscussieerd over de autochtone herkomst van bomen en struiken. Dit in combinatie met de typische flora en ondergroei van oude boselementen.

Gedurende het jaar 2009 groeide het waarnemingenbestand uit tot ruim ## waarnemingen. Daarmee heeft het de NatuurBank Limburg een hoge dichtheid aan waarnemingen. In 2009 werden ruim 500.000 waarnemingen toegevoegd aan het waarnemingenbestand.

Geregeld kwam het Natuurhistorisch Genootschap in het nieuws; lokale en regionale media besteedden ruimschoots aandacht aan ingezonden persberichten. Zo werd veel aandacht besteed aan de herontdekking van het Kaasjeskruiddikkopje. Hiervan verschenen zelfs in de nationale media enkele persberichten.

Ook de Plantenwerkgroep Weert verrichte in 2009 weer een aantal inventarisaties.

4 HUISVESTING EN PERSONEEL

Het Natuurhistorisch Genootschap is gehuisvest in het GroenHuis te Roermond. Door het gezamenlijk, met organisaties zoals de Milieufederatie, het IVN en de Stichting IKL, huisvesten kan vanuit een optimale locatie worden gewerkt. Slechts samen met deze organisaties kan een dergelijke huisvesting tot stand komen. Door de samenwerking wordt op het vlak van natuurbescherming, -onderzoek en –educatie veel kennis en informatie uitgewisseld.

Het Natuurhistorisch Genootschap bestaat voor groot deel dankzij de inzet van vele vrijwilligers. Bij tal van activiteiten kan het kantoorpersoneel terugvallen op ondersteuning van vrijwilligers. Voor activiteiten als de ledenadministratie en het publicatiebureau namen Okjen Weinreich en Marja Lenders op vrijwillige basis het voortouw. Bij de jaarlijkse Genootschapsdag, of de presentatie van de Herpetofauna van Limburg kon worden gerekend op de inzet van vele vrijwilligers. Dankzij hen werden deze dagen tot een succesvol evenement, efficiënt en vakkundig georganiseerd.

De professionele bezetting van het kantoor gedurende 2009 bestond uit:
- Olaf Op den Kamp (bureaumanager, 32 uur per week);
- Jeanne Cuypers (administratief medewerkster, 20 uur per week);
- Sef Teeuwen (gegevenscoördinator NatuurBank Limburg, 24 uur per week);
- Karine Letourneur (gegevens coördinator NatuurBank Limburg, 24 uur per week, sinds 1 januari 2010);
- Jan Schiebroek (assistent bureaumanager, 24 uur per week tot eind februari 2009).

Roel Steverink, in dienst bij de Stichting Phoenix, werd bij het Natuurhistorisch Genootschap gedetacheerd en in de functie van receptiemedewerker van het GroenHuis. Zijn salariskosten werden nagenoeg geheel gedragen door de Stichting Phoenix en de overige partners in het GroenHuis.

De procentuele verdeling van de arbeidstijd van de bureaumanager was als volgt:
Omschrijving 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003
totaal aantal gewerkte uren 1430 1400 1478 1399 1423 1474 1049
Kantoor, organisatie, bestuur, kringen & studiegroepen 25 27 34 39 34 35 39
GroenHuis 3 2 2 4 7 6 4
Redactie Natuurhistorisch Maandblad 19 19 18 16 19 17 27
Projecten en overig 17 20 14 14 9 10 14
Stichting Natuurpublicaties Limburg 14 1 3 6 3 2 10
Stichting NatuurBank Limburg 22 31 29 21 29 30 5

5 MAANDBLAD EN PUBLICATIES

Het Natuurhistorisch Genootschap geeft maandelijks een eigen publicatie uit: het Natuurhistorisch Maandblad.

De 98ste jaargang van het Natuurhistorisch Maandblad telde in 2009 tien reguliere nummers en twee themanummers. Het aprilnummer werd in zijn geheel gewijd aan de succesvolle hervestiging van de Bever in Limburg. Daarnaast verscheen in december een themanummer dat in zijn geheel was gewijd aan de Brunssummerheide. Dankzij aanvullende projectsubsidies konden deze uitgaven in een grotere oplage, extra dik en kleurrijk worden uitgegeven. In totaal had de jaargang een omvang van 280 pagina’s.

Het jaarlijks verschijnende tijdschrift Limburgse Vogels had in 2009 een omvang van ruim 104 pagina’s. Het blad verscheen in een oplage van 450 stuks en werd aan 328 vaste abonnees verzonden. De 19e jaargang beschreef veldornithologische artikelen en mededelingen; er verschenen artikelen over Sprinkhaanzangers op de Meinweg, Roofvogeltrek en Grote zilverreigers in de Peel. Daarnaast waren er korte mededelingen onder andere over het tweede succesvolle broedgeval van Zwarte wouw in Nederland en broedende Woudaapjes in de Doort.

De Studiegroep Onderaardse Kalksteengroeven brengt met ondersteuning van het Genootschap het eigen tijdschrift SOK Mededelingen uit. In 2009 werden drie nummers uitgegeven, zo verscheen in januari het 50e nummer van deze periodiek. In die feestelijke uitgaven werd door een keur van auteurs in korte mededelingen bericht over de vele facetten van de ondergrondse groeven. In de twee volgende nummers werden artikelen gewijd aan de aaneensluiting van de grottenstelsels van de Zonneberg en Slavante, de invloed van geologische factoren op de ontginningswijze in de Zonneberg en een historische beschouwing van noodlottige ongevallen in de stelsels van de Sint- Pietersberg. Daarnaast brengt de studiegroep SOK info uit. In 2009 verschenen hiervan de nummers 133 t/m 137.

Door de verschillende Studiegroepen en Kringen werden periodieken of mededelingenbladen voor leden uitgegeven. In wisselende oplage en frequentie van verschijnen zijn dat convocaties, waarnemingenverslagen of notulen van bijeenkomsten. Daarbij wordt gebruik gemaakt van websites, digitale nieuwsbrieven en mailgroepen. Terwijl andere studiegroepen gebruik maken van papieren uitgaven en programma´s en uitnodigingen per post rondzenden.

Door de Stichting Natuurpublicaties Limburg werden een tweetal publicaties uitgebracht. Zoals hiervoor al werd beschreven verscheen in het najaar de Herpetofauna van Limburg. Een hernieuwde atlas over amfibieën en reptielen die een vergelijking geeft ten opzichte van de eerder gepubliceerde atlas. De presentatie van de atlas werd bijgewoond door vele vrijwilligers en kon ook landelijk rekenen op veel belangstelling. Als tweede publicatie verscheen Vogels in de Kempen. Dit boek weerspiegeld een halve eeuw onderzoek aan vogels in de Belgische Kempen, op basis van vangsten en terugmeldingen van geringde vogels.

6 PROMOTIE EN PUBLICITEIT

Op zaterdag 23 februari 2009 werd voor de twaalfde keer de jaarlijkse Genootschapsdag georganiseerd. Traditiegetrouw wordt deze dag georganiseerd in het Bisschoppelijk College Broekhin in Roermond. Dit jaar werd de dag bezocht door zo’n 200 deelnemers, daarmee was weer een goed bezochte contactdag voor leden en andere geïnteresseerden.

Daarnaast wordt de dag benut om de aanwezigen op de hoogte te brengen van nieuwe projecten waarbij waarnemers worden opgeroepen deel te nemen aan gerichte veldonderzoek. Er werd een natuurquiz georganiseerd waarbij de aanwezigen aan de hand van foto´s hun actuele kennis over de meest uiteenlopende soortgroepen konden testen.

Samen met de zusterorganisatie de KNNV werd een voorlichtingsproject uitgevoerd over Natura 2000 gebieden in Limburg. In het kader van dit samenwerkingsproject, medegefinancierd door het Ministerie van LNV, werden excursies gegeven in vier verschillende terreinen en werden publicaties hierover uitgegeven.

Naast de Euregionale botanische bijeenkomst waren er excursies met collega-botanici uit de buurlanden. Er werden excursies met de Duitse collega’s van de NABU georganiseerd naar Plombières en de Brunssummerheide. Met de Belgische collega’s van Likona werden de Sint-Pietersberg en de Mechelse heide bezocht.

Ook de Herpetologische studiegroep werkt internationaal samen met de NABU en Natuurpunt. Samen met de Hyla-werkgroep van Natuurpunt werd een grensoverschrijdende HSL-excursie in kalkgraslanden georganiseerd.

Via de website van het Natuurhistorisch Genootschap worden leden op de hoogte gehouden van aankondigingen van lezingen en excursies. Op de site zijn daarnaast excursieverslagen en andere mededelingen voor leden te vinden. Enkele studiegroepen werken via de site in een afgeschermde gezamenlijke werkruimte ('sharepoint'), bijvoorbeeld aan publicaties als de zoogdierenatlas en de atlas van de Zuid-Limburgse flora.

7 BELEIDSBEÏNVLOEDING

Het Natuurhistorisch Genootschap wordt regelmatig door haar leden en achterban gevoed met projecten of situaties waarbij natuurwaarden in het gedrang raken of zijn. Als er wettelijke, veelal planologische procedures werden gevoerd werden bezwaarmakers steeds op weg geholpen via de contacten met de Milieufederatie.

Ten behoeve van beleidsbeïnvloeding kunnen leden een beroep doen op het waarnemingenarchief van het Genootschap. Deze informatie kan benut worden in planologische procedures, maar ook gebruikt worden om positieve invloed op beheer van natuurterreinen uit te oefenen.

In 2009 werd door de Kring Roermond overleg met de gemeente Roermond gevoerd over het nieuwe bestemmingsplan buitengebied, daarnaast was er overleg over de inpassing van het bedrijventerrein voor EDCO in de Meer.

In sommige gevallen werd door leden op persoonlijke titel bezwaar gemaakt tegen voor natuur en landschap schadelijke initiatieven.

Het Natuurhistorisch Genootschap en haar leden zijn vertegenwoordigd in diverse overlegorganen en –gremia, zo wordt deelgenomen aan onder andere:

Overlegorgaan Deelname
Algemeen Bestuur Stichting het Limburgs Landschap Harry Tolkamp
Adviescommissie 100 jaar Natuurhistorisch Museum Maastricht Harry Tolkamp
Beheercommissie Stichting het Limburgs Landschap Joof Teeuwen, Jan Hermans
Adviescommissie beheer Beegderheide Wouter Jansen, Jan Hermans, Joof Teeuwen & Henk Heijligers
Klankbordgroep Natuurvisie Roermond West Wouter Jansen
Overleg met Stichting de Marke (Venray) Joof Teeuwen en Henk Heijligers
Gebiedscommissie Reconstructie Venray-Meerlo-Wanssum Joof Teeuwen
Contactcommissie Sint Pietersberg Rik Bastiaens
Hamsteroverleg Limburg Wim van Mourik
Gebruikersgroep Nationaal Park De Meinweg Wouter Jansen
Coördinatiegroep CNME Maastricht Bert Op den Camp

8 VOORTGANG PROJECTEN

Project Voortgang in 2009


Libellenatlas Vanwege slechte weersomstandigheden waren er maar enkele inventarisatie-excursies succesvol.
Flora van Midden-Limburg Het veldwerk voor deze atlas werd voortgezet in 2009.
Zoogdierenatlas van Limburg Door wisselingen in de coördinatie van enkele soortgroepen trad nog weer enige vertraging op. Aan het einde van het jaar werd een drukproef voorgelegd en werd de definitieve tekst aan eindredactie aangeboden.
Herpetofauna-atlas van Limburg Door de inzet van een goed redactieteam werd onder hoge inspanning naar een hoogwaardig eindresultaat gewerkt. Dit resulteerde in de presentatie van de nieuwe atlas in oktober 2009. Afsluiting van het project en oplevering werd voorbereid.
Sprinkhanen en krekels van Limburg Door middel van excursies en lezingenavonden werd verder gewerkt aan uitbreiding van kennis en vervolledigen van het gegevensbestand.
Atlas van zeggesoorten in Limburg In 2009 werd verder geïnventariseerd.
Digitaliseren en indexeren van het Maandblad De volledige set van Jaarboeken en Maandbladen werd gescand en digitaal beschikbaar gemaakt. Eind 2009 was de volledige set in optimaal geordende bestandsgroottes op DVD beschikbaar.
100-jarig bestaan Als voorbereiding op het 100-jarig bestaan werd een jubileumcommissie ingesteld, werd stukken geschreven voor het uitgeven van een jubileumboek, en werden tal van andere activiteiten voor de opluistering van het jubileumjaar voorbereid.
Verstoringsonderzoek vleermuizen In 2009 kende het project als gevolg van overbezetting van vrijwilligers een stagnatie. Doordat de technische ontwikkeling bij een opleidingsinstituut vertraagde werd het onderzoek nog niet feitelijk in uitvoering genomen.
Atlas van de Flora in Zuid Limburg Voor het inventariseren en verzamelen van gegevens werd door vrijwilligers de eerste resultaten geboekt. Verdere voorbereiding is noodzakelijk.
Atlas van Mollusken in Limburg De Molluskenstudiegroep presenteerde als gevolg van haar 10 jarig bestaan een voorlopig verspreidingsatlas van een groot aantal soorten slakken. De werkatlas dient nog verder te worden uitgebreid.
Nachtvlinder-monitoring Limburg Dit project werd in 2008 opgestart. Gedurende 2009 werden mede inventariseerders gezocht en het waarnemingenbestand uitgebreid.

9 FINANCIËN

De totale exploitatiekosten over 2009 bedroegen € 258.277,--. Het boekjaar werd afgesloten met een positief saldo van € 67,--. De provincie Limburg stelde een exploitatiesubsidie beschikbaar van € 86.915,--.

De opbrengsten van contributies van Natuurhistorisch Genootschap, Limburgse Vogels en SOK Mededelingen bedroegen € 42.958,--. De druk- en verzendkosten voor de verschillende bladen bedroegen in totaal € 73.326,-- respectievelijk € 10.592,--.

De personeelskosten bedroegen in 2009 in totaal € 95.553,--. Hiervan werd een groot deel, zijnde € 53.968,--, doorbelast aan projecten waarvoor de medewerkers werkzaam waren. Voor de inzet bij projecten voor de Natuurbank Limburg is gedurende 2009 het personeelsbestand tijdelijk uitgebreid.

Voor het overige waren er inkomsten uit afrekeningen van projectsubsidies, de verkoop van publicaties en bijdragen ten behoeve van themanummers en mededelingenbladen.

Denis P.E.M. Frissen
Secretaris

Concept
Vast te stellen op de Algemene Ledenvergadering op 8 april 2010.